Paul Ludwig Hans Anton von Beneckendorff und von Hindenburg, szerzej znany jako Paul von Hindenburg, jest jedną z najbardziej znaczących postaci w historii Niemiec XIX i XX wieku. Urodzony 2 października 1847 roku w Poznaniu (wówczas w Królestwie Prus) stał się symbolem pruskiej tradycji wojskowej, bohaterem I wojny światowej oraz prezydentem Republiki Weimarskiej. Jego życie to historia drogi od skromnych początków w prowincjonalnym mieście do szczytów władzy w Niemczech, pełna zwycięstw, porażek i kontrowersyjnych decyzji, które wpłynęły na losy Europy, jak podaje portal poznaniski.eu.
Młodość i edukacja
Hindenburg pochodził z arystokratycznej pruskiej rodziny junkrów — właścicieli ziemskich o tradycjach wojskowych. Jego ojciec, Hans Robert Ludwig von Beneckendorff und von Hindenburg, był oficerem piechoty w stanie spoczynku, a matka, Luise Schwickart, córką lekarza. Rodzina była dumna ze swojego pochodzenia, sięgając korzeniami aż do 1289 roku. Paul był luterańskim protestantem, podobnie jak większość pruskiej elity.
W wieku 11 lat chłopak wstąpił do Korpusu Kadetów w Wałszacie (obecnie Legnickie Pole w Polsce), a w wieku 16 lat przeniósł się do szkoły w Berlinie. Edukacja ukształtowała w nim dyscyplinę, patriotyzm i miłość do armii. W wieku 18 lat służył jako paź wdowy po królu Fryderyku Wilhelmie IV, a następnie został przedstawiony królowi Wilhelmowi I. Po ukończeniu nauki Hindenburg został drugim porucznikiem w Trzecim Pułku Gwardii Pieszej. Jego wzrost (prawie 2 metry), muskularna sylwetka i przenikliwe niebieskie oczy czyniły go postacią wyróżniającą się wśród rówieśników.
Kariera wojskowa przed I wojną światową
Hindenburg szybko sprawdził się w walce. Podczas wojny austriacko-pruskiej w 1866 roku wziął udział w bitwie pod Sadową, gdzie został ranny, ale mimo to kontynuował dowodzenie oddziałem, za co został odznaczony. W wojnie francusko-pruskiej w latach 1870–1871 walczył w bitwie pod Saint-Privat, gdzie jego pułk poniósł znaczne straty. Hindenburg był obecny podczas ogłoszenia Cesarstwa Niemieckiego w Wersalu w 1871 roku — kluczowego wydarzenia, które doprowadziło do zjednoczenia Niemiec.
W 1873 roku zdał egzamin do Akademii Wojskowej w Berlinie, gdzie studiował przez trzy lata. Od 1878 roku był kapitanem, ożenił się z Gertrudą von Sperling, z którą miał dwie córki i syna Oskara. Jego kariera szybko nabierała tempa: major w 1885 r., podpułkownik w 1891 r., pułkownik w 1893 r., generał-porucznik w 1900 r. Dowodził 28. Dywizją Piechoty, a w 1905 r. – IV Korpusem. W 1908 roku podczas manewrów pokonał korpus dowodzony przez cesarza Wilhelma II. Chociaż w 1909 roku rekomendowano go na stanowisko szefa Sztabu Generalnego, Hindenburg przeszedł na emeryturę w 1911 roku po 46 latach służby, pozostając monarchistą bez politycznych ambicji.
Rola w I wojnie światowej
Wraz z wybuchem I wojny światowej w sierpniu 1914 roku Hindenburg został przywrócony do służby z powodu rosyjskich sukcesów w Prusach Wschodnich. Stanął na czele 8. Armii, a szefem jego sztabu został Erich Ludendorff. Ich pierwsze zwycięstwo — bitwa pod Tannenbergiem — stało się legendą: Niemcy rozgromili rosyjską 2. Armię, biorąc 92 000 jeńców. To ocaliło Prusy Wschodnie i uczyniło Hindenburga bohaterem narodowym. Po tym sukcesie przyszły kolejne zwycięstwa w pierwszej bitwie nad Jeziorami Mazurskimi, gdzie Rosjanie stracili 310 000 żołnierzy w ciągu zaledwie sześciu tygodni.
W listopadzie 1914 roku Hindenburg został feldmarszałkiem i dowódcą „Ober Ost” (Front Wschodni). Wygrał bitwy pod Łodzią, drugą bitwę nad Jeziorami Mazurskimi oraz ofensywę gorlicko-tarnowską, zdobywając Kowno i Wilno. W 1916 roku, po niepowodzeniach na froncie zachodnim, zastąpił Ericha von Falkenhayna na stanowisku szefa Sztabu Generalnego. Razem z Ludendorffem stworzyli „Trzecie Naczelne Dowództwo” — w istocie dyktaturę wojskową. Podpisali pokój brzeski z Rosją w 1918 roku, zbudowali „Linię Hindenburga” na froncie zachodnim i przeprowadzili wiosenną ofensywę (operacja „Michael”), przełamując wojnę pozycyjną. Jednak porażka w drugiej bitwie nad Marną i „Sto dni” ofensywy aliantów zmusiły Hindenburga do rekomendowania zawieszenia broni we wrześniu 1918 roku. Zapewnił zorganizowany odwrót armii i przeszedł na emeryturę w czerwcu 1919 roku.
Działalność powojenna i prezydentura
Po wojnie Hindenburg zamieszkał w Hanowerze, gdzie otrzymał willę od miasta. Jego pamiętniki „Z mojego życia” (1920) stały się bestsellerem, promując silną armię i monarchię. W 1919 roku przed komisją parlamentarną upowszechnił mit o „ciosie w plecy” — oskarżając wewnętrznych zdrajców o klęskę Niemiec, co umocniło jego nacjonalistyczny wizerunek.
W 1925 roku, po śmierci Friedricha Eberta, Hindenburg został wybrany prezydentem Republiki Weimarskiej, wygrywając wybory z 48,3% głosów. Starał się stabilizować republikę, powołując na kanclerzy Hermana Müllera i Heinricha Brüninga. W okresie Wielkiego Kryzysu używał artykułu 48 konstytucji do rządzenia za pomocą dekretów, rozwiązując Reichstag w 1928 i 1930 roku. Jego działania osłabiły demokrację parlamentarną, prowadząc do ery „rządów prezydenckich”.
Związki z nazistami i Adolfem Hitlerem
Początkowo Hindenburg gardził Hitlerem, nazywając go „austriackim kapralem”. Spotkali się w październiku 1931 roku, a wzajemna niechęć była widoczna. Republika Weimarska w latach 20. i na początku 30. XX wieku znajdowała się w chronicznym kryzysie politycznym. Częste zmiany rządów, słabość parlamentu i rosnąca popularność partii radykalnych (zarówno nazistów, jak i komunistów) stworzyły zapotrzebowanie na silnego przywódcę. Elity polityczne i ekonomiczne, w tym przemysłowcy i bankierzy, widziały w Hitlerze narzędzie do stabilizacji sytuacji i stłumienia ruchów lewicowych. W listopadzie 1932 roku 160 wpływowych biznesmenów wysłało do Hindenburga list z żądaniem likwidacji reżimu parlamentarnego i mianowania Hitlera kanclerzem. Partia nazistowska (NSDAP) obiecywała szybką odbudowę gospodarczą, co czyniło ją atrakcyjną dla wielu Niemców, w tym dla elit, które miały nadzieję, że Hitler ustabilizuje gospodarkę.
W rezultacie presja polityczna, kryzys gospodarczy i rozwój NSDAP zmusiły Hindenburga do mianowania Hitlera kanclerzem 30 stycznia 1933 roku. Podpisał on dekret o pożarze Reichstagu (luty 1933 r.), który zawiesił swobody obywatelskie, oraz Ustawę o pełnomocnictwach, która przekazała władzę ustawodawczą Hitlerowi, faktycznie kończąc istnienie Republiki Weimarskiej.
Chociaż Hindenburg popierał ideę „wspólnoty narodowej” nazistów, sprzeciwiał się niektórym kierunkom polityki, np. traktowaniu żydowskich weteranów. Jego wpływ osłabł w miarę, jak Hitler konsolidował władzę.
Śmierć i dziedzictwo
Hindenburg zmarł 2 sierpnia 1934 roku w Neudeck (obecnie Ogrodzieniec, Polska) na raka pęcherza moczowego z przerzutami do płuc, w wieku 86 lat. W przeddzień jego śmierci Hitler uchwalił ustawę, która połączyła stanowiska prezydenta i kanclerza pod tytułem „Führer”. Hindenburg został pochowany w mauzoleum Tannenberga, ale później został ponownie pochowany w kościele św. Elżbiety w Marburgu.
Dziedzictwo Hindenburga jest kontrowersyjne: bohater Tannenberga, stabilizator republiki, ale także ten, który otworzył drzwi nazizmowi. Jego decyzje z 1933 roku doprowadziły do II wojny światowej.
Jako rodowity poznaniak, symbolizuje skomplikowaną historię regionu, gdzie przenikały się wpływy polskie, pruskie i niemieckie. Hindenburg pozostaje postacią, która ucieleśnia tragedię Niemiec XX wieku — od imperialnej chwały do totalitarnej katastrofy.