Historia życia polskiej aktorki, kabareciarki i dziennikarki Barbary Nawratowicz to twórczość i prześladowania, publiczne występy i aresztowania, przymusowa emigracja i powrót do domu. W maju 2024 roku Barbara postanowiła odebrać sobie życie poprzez eutanazję. Dowiedz się więcej o jej historii na poznaniski.eu.
Burzliwy początek życia
Barbara urodziła się w Poznaniu 19 listopada 1932 roku jako córka Franciszka Nawratowicza i Stefanii Witter. Jej spokojne dzieciństwo przerwała II wojna światowa. Jej ojciec, który wcześniej pracował jako nauczyciel, został powołany do wojska i wkrótce zmarł. Matka należała do Przysposobienia Wojskowego Kobiet i również została zmobilizowana. Podczas kampanii wrześniowej trafiła do niewoli, ale udało jej się uciec. Dzieci zostały z babcią w Warszawie.
Następnie dzielna kobieta wstąpiła do Armii Krajowej i została wysłana do Czortkowa, gdzie zabrała Barbarę, jej brata i matkę. Tam Stefania wyrabiała fałszywe dowody tożsamości dla polskich Żydów. W 1945 r. została aresztowana, ale zwolniono ją dzięki interwencji żydowskiego oficera, któremu pomogła.
Barbara ukończyła szkołę podstawową w Czortkowie. Następnie rodzina przeniosła się do Zakopanego, gdzie uczęszczała do szkoły średniej. W 1946 r. jej matka wyszła po raz drugi za mąż za Witolda Augustyńskiego. Później rodzina przeniosła się do Lublina, gdzie Barbara ukończyła szkołę średnią.
Następnie rozpoczęła studia prawnicze na Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej. Na pierwszym roku została aresztowana za udział w tajnej antystalinowskiej organizacji studenckiej. Barbara spędziła trzy miesiące w małej, zimnej celi. Była przesłuchiwana i bita – wybito jej zęby, połamano żebra i uszkodzono kręgosłup. Rodzinie nie powiedziano nic o Barbarze, mimo że ojczym próbował ustalić miejsce jej pobytu. Jej matka zamówiła nawet mszę za jej duszę. Mimo to Barbara została zwolniona po tym, jak zmuszono ją do podpisania dokumentu o nieujawnianiu śledztwa.
Na własną rękę kontynuowała studia w Warszawie i w 1956 r. uzyskała tytuł magistra prawa międzynarodowego. Odbyła staż w sądzie, ale zdecydowała się na pracę twórczą.
Twórcza kariera
Po ukończeniu studiów rozpoczął się w kraju tzw. okres odwilży. W tym czasie przyjechała do Krakowa, gdzie spotkała swojego starego przyjaciela Piotra Skrzyneckiego, który zaprosił ją do działalności nowo powstałego kabaretu „Piwnica pod Baranami”.
Tam najpierw czytała własne wiersze, a potem Kazimierz Wiśniak napisał dla niej monolog, który stał się powszechnie znany. Program kabaretowy oparty był na prawdziwych tekstach radzieckich, które dzięki specjalnemu wykonaniu nabrały nowego znaczenia. Gościom prezentowano „złote myśli Nikity Chruszczowa” czy „wstęp do teorii marksizmu”, które Barbara czytała z taką pasją, że stawały się one niczym erotyczne opowiadania. Warto zauważyć, że przedstawiciele organów bezpieczeństwa państwowego byli obecni na wszystkich przedstawieniach. Tak więc buntownicze zachowanie i przemówienia Nawratowicz przyciągały niepotrzebną uwagę.
Aby pozbyć się kłopotów ze służbą bezpieczeństwa, wyszła nawet za mąż za syna działacza Samopomocy Chłopskiej. Małżeństwo szybko się skończyło, ale problemy pozostały.
Oprócz kabaretu Barbara pracowała również jako aktorka w Teatrze Lalki, Maski i Aktora Groteska w Krakowie oraz w Teatrze im. Stefana Żeromskiego. Założyła też własny kabaret.
Emigracja i powrót
W 1963 r. represje wobec Barbary nasiliły się – ponownie była wzywana na przesłuchania. Ponadto zakochała się w aktorze Wiesławie Dymnym, który jednak nadużywał alkoholu i ich związek był trudny. W sumie związek trwał siedem lat, ale nie przyniósł szczęścia. Ostatecznie opuściła Kraków i zdecydowała się na emigrację.
Przez kilka lat odmawiano jej wydania paszportu. Natomiast groziła, że opowie publicznie o prześladowaniach i otwarcie skrytykuje władze. Dopiero w 1965 r. Barbara otrzymała dokumenty, opuściła kraj i złożyła wniosek o azyl polityczny w Danii. Odmawiając rządowej pomocy finansowej, pracowała na nocne zmiany w fabryce w Kopenhadze, a także sprzątała klasztor. To pozwoliło jej zarobić na życie. Jej koledzy z Polski mieli zakaz utrzymywania z nią kontaktu.
Życie Nawratowicz potoczyło się następująco:
- Barbara rozpoczęła pracę jako redaktor w Radiu Wolna Europa i przeniosła się do Monachium,
- W latach 1978-1986 kierowała działem produkcji,
- Była także redaktorką programu informacyjnego Panorama Dnia, pisała programy satyryczne i prowadziła codzienny program muzyczny Rendez-vous o 6:10.
W 1987 r. przeniosła się do Australii, gdzie również pracowała w radiu. Mieszkała w Queensland do 2015 roku, od czasu do czasu odwiedzając swoją ojczyznę, a następnie wróciła na stałe. Wyszła też po raz drugi za mąż za Davida Stewarta, potomka władców Szkocji. Para pozostała razem aż do śmierci kobiety.
W 2024 roku postanowiła poddać się eutanazji. Procedura została przeprowadzona w Szwajcarii w dniu 10 maja 2024 roku. Ceremonia pogrzebowa odbyła się w bazylice Mariackiej. Urna z prochami została przewieziona do Krakowa.