Rok 1991 stanowił ważny punkt zwrotny w historii, a mianowicie upadek Związku Radzieckiego i rozwiązanie Układu Warszawskiego. To właśnie w atmosferze tych przemian powstał Malta Festival w Poznaniu. Festiwal, nazwany na cześć sztucznego jeziora na prawym brzegu Warty, powstał jako odpowiedź na nowo odkrytą wolność i potrzebę innowacyjnych form wyrazu artystycznego – informuje strona poznaniski.eu.
Powstanie festiwalu
Na początku lat 1990-tych, kiedy upadła żelazna kurtyna, a przez Polskę przetoczyły się wiatry zmian, powstał Malta Festival. Pomysł pojawił się po Mistrzostwach Świata w kajakarstwie, które odbyły się w 1990 roku i skłoniły władze miasta do zastanowienia się, jak zagospodarować teren wokół odbudowanego toru. Michał Mierczyński, który był wówczas dyrektorem orkiestry Teatru Polskiego w Poznaniu, zaproponował, by spektakle przeznaczone na otwartą przestrzeń wystawiać nad jeziorem. Pierwszy Malta Festival odbył się w czerwcu 1991 roku.
Choć program był skromny i składał się z zaledwie ośmiu spektakli, od razu zapoczątkował międzynarodową współpracę. Wśród zagranicznych teatrów, które wzięły udział w festiwalu, znalazły się Teatro Tascabile di Bergamo i La Burbuja Teatro z Hiszpanii. Obok nich do kulturalnej mieszanki dołączyły lokalne zespoły teatralne, takie jak Teatr Polski w Poznaniu i Teatr Ósmego Dnia, a także goście z Lublina, Scena Plastyczna KUL. Ten różnorodny skład zapoczątkował tradycje Malty w zakresie świętowania, przekraczać granicy estetyczne i przyjmować różnorodność kulturową.
Festiwal przestrzeni publicznej
Pierwsze lata Malta Festival miały inną koncepcję przestrzeni publicznej niż obecnie. Po dziesięcioleciach rządów komunistycznych przestrzenie publiczne były stopniowo odmładzane. Na początku lat 90. kolorowe parady i spektakle teatrów z całego świata zamieniły tereny wokół toru wioślarskiego i Jeziora Maltańskiego w tętniące życiem przestrzenie sceniczne. Festiwal wyszedł na ulice, place i rynki, tworząc atmosferę spontanicznych działań i zaangażowania społeczności. Malta Festival stał czymś więcej niż tylko wydarzeniem teatralnym. Było to zbiorowe doświadczenie, które przekroczyło tradycyjne granice.
Ponadto festiwal odegrał kluczową rolę we wspieraniu pozainstytucjonalnych artystów teatralnych działających w Poznaniu, przyczyniając się do rozwoju lokalnej sceny artystycznej. Grupy takie jak Strefa Ciszy, Biuro Podróży i Porywacze Ciał stały się ważnymi uczestnikami festiwalu, jak również były reprezentowane niezależne zespoły z całej Polski.
Nowe tysiąclecie: ekspansja Malty
Wraz z początkiem nowego tysiąclecia Malta Festival rozszerzył swoje horyzonty programowe. Oprócz przedstawień plenerowych, festiwal zaprezentował dzieła wpływowych europejskich artystów, którzy wyznaczali nowe trendy w teatrze. Wykonawcy tacy jak Pippo Delbono, Romeo Castellucci i inni po raz pierwszy zaprezentowali swoje dzieła w Polsce, stając się punktem odniesienia dla przyszłych pokoleń widzów. Festiwal wykroczył poza tradycyjne granice, obejmując różne formy sztuki, takie jak taniec, muzyka i film, odzwierciedlając wieloaspektowy charakter współczesnej kultury.
Malta Festival zasłynął z koncertów na świeżym powietrzu. Na scenach festiwalu występowali tacy artyści jak Goran Bregovic Ensemble, Buena Vista Social Club, Beirut, Antony & the Johnsons i wielu innych. Festiwal zaczął również koncentrować się na wspieraniu debiutantów i wypełnianiu luki między teatrem instytucjonalnym a niezależnym, a także na różnych tradycjach artystycznych.
Nowa dziesięciolecie: angażowanie publiczności
W swojej trzeciej dekadzie Malta Festival przeszedł strukturalną transformację. W 2010 roku festiwal wprowadził koncepcję idiomu, którego każda edycja obraca się wokół głównego tematu związanego ze współczesnymi kwestiami społecznymi i kulturowymi. Koncepcja ta miała na celu zaangażowanie publiczności poprzez dogłębną eksplorację ważnych tematów i zjawisk we współczesnym świecie. Tematy te były kuratorowane przez czołowe postacie sztuki i kultury.
Malta Festival nigdy nie zapominał o swoich korzeniach i nadal angażował lokalną społeczność poprzez inicjatywy takie jak „Generator Malta”, obóz festiwalowy w sercu Poznania, w którym mieszkańcy mogą bezpłatnie uczestniczyć w różnych działaniach artystycznych i edukacyjnych. Ta inkluzywność i zaangażowanie społeczności jest podstawą misji festiwalu.
Podsumowując, można stwierdzić, że poznański Malta Festival jest świętem dynamicznej relacji między miastem a sztuką. Przez całą swoją historię był symbolem otwartości, dialogu, społeczności miejskich i wymiany międzynarodowej. Pod kierownictwem Michała Merczyńskiego festiwal nieustannie ewoluował, przyjmując zmiany i innowacje, dzięki czemu stał się istotną częścią życia kulturalnego Poznania.